Chỉ số đường huyết: Hiểu rõ để sống khỏe!

Chỉ số đường huyết (Glucose trong máu) là nguồn năng lượng chính nuôi sống cơ thể, được chuyển hóa từ thực phẩm chúng ta ăn hàng ngày. Việc duy trì lượng đường trong máu ổn định là rất quan trọng cho sức khỏe. Bất kỳ sự tăng hoặc giảm bất thường nào của chỉ số này đều có thể gây ra những hệ lụy không tốt, điển hình là bệnh đái tháo đường (tiểu đường).

Tiểu đường là tình trạng tăng đường trong máu mạn tính do thiếu insulin hoặc insulin hoạt động không hiệu quả. Nếu không được điều trị, tiểu đường có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh tim mạch vành, tai biến mạch máu não, mù mắt, suy thận, và làm giảm tuổi thọ. Do đó, nhận biết sớm dấu hiệu của bệnh, ví dụ như dựa vào chỉ số Glucose trong máu, đóng vai trò vô cùng quan trọng. Theo dõi đường huyết tại nhà là một phần quan trọng giúp phát hiện sớm bất thường và kiểm soát đường huyết, đặc biệt với người bệnh tiểu đường.

1. Ai cần đo đường huyết tại nhà?

Vai trò của việc đo đường huyết tại nhà là phát hiện sớm các bất thường về tăng hoặc hạ đường huyết, đồng thời kiểm soát đường trong giới hạn bình thường. Các đối tượng được khuyến cáo nên đo đường huyết tại nhà bao gồm:

• Người bệnh tiểu đường, đặc biệt khi bệnh kiểm soát kém, đã có biến chứng hoặc đang điều trị bằng insulin.
• Phụ nữ mang thai có yếu tố nguy cơ mắc tiểu đường thai kỳ (tiền sử, thừa cân béo phì, gia đình có người mắc tiểu đường).

2. Cách thử tiểu đường tại nhà

Có hai phương pháp phổ biến để thử đường huyết tại nhà:

• Sử dụng máy đo đường huyết cá nhân: Đây là phương pháp được sử dụng để quan sát và đánh giá các chỉ số đường huyết tại nhà.
• Xét nghiệm HbA1c tại nhà: Xét nghiệm này cho phép đánh giá nồng độ glucose máu trung bình trong vòng 2-3 tháng trước đó. Tuy nhiên, xét nghiệm HbA1c thường được thực hiện tại các trung tâm y tế.

3. Hướng dẫn sử dụng máy đo đường huyết tại nhà

Để sử dụng máy đo đường huyết đúng cách, bạn nên thực hiện đầy đủ các bước sau:

• Chuẩn bị: Kim lấy máu và bút lấy máu, que thử đường huyết, máy đo đường huyết.
• Rửa sạch tay và lau khô trước khi kiểm tra.
• Lắp kim vào bút lấy máu.
• Lắp một que thử mới vào máy đo đường huyết. Lưu ý sử dụng que thử chưa hết hạn và bảo quản đúng cách.
• Dùng bút lấy máu ấn vào đầu ngón tay để lấy máu.
• Cẩn thận đặt giọt máu lên que thử và chờ kết quả.
• Ghi nhận và lưu lại kết quả cùng với thời điểm kiểm tra.

4. Đơn vị đo và cách chuyển đổi

Chỉ số đường huyết thường được đo bằng hai đơn vị chính là miligam trên decilit (mg/dL) và milimol trên lít (mmol/L).

• Đơn vị mg/dL phổ biến hơn.
• Đơn vị mmol/L thường dùng trong các tạp chí y khoa và một số quốc gia. Cả hai đơn vị này đều đo mức đường huyết nhưng khác nhau về phạm vi sử dụng. Đơn vị mmol/L đo nồng độ glucose hoặc số lượng phân tử trong mỗi lít máu, còn mg/dL đo tỷ lệ trọng lượng glucose hoặc nồng độ glucose trong mỗi lít máu.

Cách quy đổi giữa hai đơn vị như sau:

• Từ mmol/L sang mg/dL: Nhân giá trị mmol/L với 18. Tức là 1 mmol/L = 18 mg/dL.
• Từ mg/dL sang mmol/L: Chia giá trị mg/dL cho 18. Tức là 1 mg/dL = 0.0555 mmol/L.

Bạn có thể tham khảo bảng chuyển đổi hoặc sử dụng các ứng dụng, máy đo hiện đại có khả năng tự động tính toán và chuyển đổi.

5. Cách đọc và diễn giải chỉ số đường huyết

Mức đường huyết trong cơ thể thường thay đổi tùy thuộc vào thời điểm đo. Dưới đây là cách đọc chỉ số đường huyết theo các thời điểm đo khác nhau:

Đối với xét nghiệm HbA1c (thường làm tại cơ sở y tế): Cho thấy mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng gần nhất.

• Bình thường: < 5.7%.
• Tiền tiểu đường: 5.7%–6.4%.
• Tiểu đường: ≥ 6.5%.

Lưu ý: Khi đo đường huyết lúc đói cho kết quả ≥ 126 mg/dl (7 mmol/l), cần đo lại lần hai để xác nhận. Nếu kết quả lần sau dưới 110 mg/dl (6.1 mmol/l), nên tham khảo ý kiến bác sĩ. Nếu mức đường huyết lúc đói nằm trong khoảng 110 - 126 mg/dl (6.1 - 7 mmol/l), đây là giai đoạn rối loạn đường huyết lúc đói, tức tiền tiểu đường. Khoảng 40% người có chỉ số này sẽ mắc tiểu đường trong 4-5 năm sau.

6. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo đường huyết tại nhà

Chỉ số đường huyết có thể dao động do nhiều yếu tố:

• Thời điểm trong ngày: Đường huyết buổi sáng thường tăng chậm hơn buổi tối.
• Mức độ no: Khi đói và sau khi ăn, cơ thể hấp thụ carbohydrate nhanh hơn, làm tăng glucose máu.
• Loại thực phẩm: Thực phẩm chứa nhiều carbohydrate hoặc có chỉ số đường huyết cao làm glucose máu tăng nhanh. Chất béo và protein làm tăng glucose máu chậm hơn.
• Căng thẳng (stress): Có thể khiến đường huyết tăng cao.
• Một số loại thuốc và bệnh lý: Có thể làm tăng/giảm đường huyết hoặc ảnh hưởng khả năng chuyển hóa glucose.
• Chất lượng máy đo và que thử: Que thử hết hạn hoặc bảo quản sai cách có thể làm sai lệch kết quả. Chất lượng máy đo cũng ảnh hưởng.
• Vệ sinh tay: Không rửa sạch và lau khô tay trước khi đo có thể làm sai lệch kết quả.
• Nhiệt độ thấp: Có thể ảnh hưởng kết quả đo.
• Máy đo bị lỗi.
• Uống rượu bia và hút thuốc lá: Rượu bia có thể làm giảm hoặc tăng đường huyết tùy lượng và thời điểm uống; thuốc lá giảm khả năng sử dụng glucose của cơ thể.
• Hoạt động thể chất: Tập nhẹ giúp hạ đường huyết; cường độ cao có thể làm tăng hoặc giảm glucose máu.

7. Lưu ý khi thử đường huyết tại nhà

Để đảm bảo kết quả kiểm tra đường máu tại nhà an toàn và chính xác:

• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của máy đo trước khi dùng.
• Rửa tay và lau khô, khử trùng vùng da định lấy máu.
• Rửa dụng cụ và xử lý mẫu máu đúng quy trình, an toàn, hợp vệ sinh.
• Ghi lại kết quả kiểm tra cùng với thời điểm kiểm tra để theo dõi.
• Bảo quản máy đo và que thử đường huyết đúng chỉ dẫn.

8. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến gặp bác sĩ khi kết quả kiểm tra đường huyết tại nhà bất thường, đặc biệt khi có các dấu hiệu như:

• Người chưa từng chẩn đoán tiểu đường: Có biểu hiện ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh bất thường.
• Người đang điều trị tiểu đường: Có các biểu hiện mới xuất hiện hoặc trở nặng như mắt nhìn mờ, nhìn đôi, rối loạn thị giác, tê hoặc giảm cảm giác bàn chân, rối loạn tiểu tiện.

Thử đường huyết tại nhà không thể thay thế cho kết quả xét nghiệm tại bệnh viện. Nó chỉ có tác dụng phát hiện sớm bất thường, gợi ý chẩn đoán và theo dõi bệnh tiểu đường. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiểu đường dựa trên nồng độ đường máu tĩnh mạch và cần thực hiện tại các cơ sở y tế để đảm bảo tính chính xác.

Theo dõi chỉ số đường huyết tại nhà giúp bạn theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe, phát hiện sớm các bất thường và kiểm soát hiệu quả đường máu. Hiểu rõ cách đo, cách đọc kết quả và các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp bạn quản lý sức khỏe tốt hơn. Tuy nhiên, dù đã nắm rõ cách tính cơ bản, người nghi ngờ mắc bệnh hoặc có kết quả bất thường vẫn cần thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác và có phác đồ điều trị phù hợp.

Nguồn: Tổng hợp