Lấy máu là bước quan trọng trong quy trình xét nghiệm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng kết quả chẩn đoán. Tuy nhiên, tình trạng lấy máu không chính xác vẫn xảy ra, dẫn đến kết quả sai lệch, ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Vậy nguyên nhân do đâu? Làm thế nào để khắc phục?
Bài viết này sẽ phân tích các yếu tố dẫn đến sai sót trong lấy máu chân không và đề xuất giải pháp giúp nâng cao độ chính xác, đảm bảo chất lượng xét nghiệm.
1. Định nghĩa về lượng máu lấy không chính xác
Lượng lấy máu không chính xác khi lượng máu chênh lệch quá 10% so với lượng định mức
Lượng máu lấy không chính xác được định nghĩa là khi lượng máu lấy được trong ống chân không chênh lệch quá 10% so với lượng định mức (ví dụ: lớn hơn hoặc nhỏ hơn 10% so với thể tích danh nghĩa).
2. Thông tin cần tìm hiểu khi xảy ra vấn đề về lượng máu lấy không chính xác
Khi gặp phải tình trạng này, cần thu thập các thông tin sau để chẩn đoán nguyên nhân:
- Lượng máu lấy là quá nhiều hay quá ít, và chênh lệch bao nhiêu so với định mức? Tỷ lệ xảy ra là bao nhiêu?
- Tổng số mẫu máu được lấy và số mẫu bất thường là bao nhiêu?
- Mẫu máu không chính xác đến từ khoa nào? Có phải là bệnh nhân đặc biệt không?
- Nhiệt độ môi trường lấy máu, độ cao hoặc áp suất khí quyển như thế nào?
- Thứ tự và thao tác lấy máu có đúng quy trình không?
- Sử dụng kim lấy máu dạng ống mềm (blood collection sets) hay kim lấy máu dạng bút (multi-sample needles)?
- Sử dụng kim chọc tĩnh mạch loại có đường kính bên trong nào?
- Mất bao lâu để ống lấy máu đầy? Có rút kim sớm hoặc muộn không?
- Tất cả dụng cụ lấy máu có tương thích không (ví dụ: kết nối chắc chắn, không hút không khí hoặc tạo bọt máu)?
- Ống lấy máu có được phát cho người được lấy máu không, và nắp có bị mở trước khi lấy máu làm mất chân không không?
- Có ghi lại thông tin chi tiết về sản phẩm (quy cách, số lô) để liên hệ với nhà sản xuất không?
3. Các nguyên nhân và giải pháp cho lượng máu lấy không chính xác
3.1. Lượng máu lấy quá ít
Lượng lấy máu quá ít
Yếu tố liên quan đến việc lấy mẫu:
- Ống chân không bị rò rỉ: Khi sử dụng kim lấy máu có khớp nối di động, khớp nối có thể không được siết chặt trước khi lấy máu, dẫn đến rò rỉ chân không.
Giải pháp: Cần kiểm tra và siết chặt khớp nối kim lấy máu di động trước khi sử dụng.
- Kim chọc nút không xuyên thủng hoàn toàn: Kim chọc vào thành bên của nút cao su hoặc bị tắc do ống bảo vệ cầm máu của kim hồi phục.
Giải pháp: Thực hiện thao tác lấy máu chuẩn, đảm bảo kim chọc nút xuyên thủng vuông góc và chính xác vào phần đầu của ống bảo vệ và nút ống lấy máu.
- Rút kim quá sớm: Rút kim trước khi đạt điểm cuối của quá trình lấy máu.
Giải pháp: Xác định chính xác điểm cuối của quá trình lấy máu và thực hiện thao tác đúng quy trình.
- Kim lấy máu quá nhỏ: Sử dụng kim lấy máu có đường kính quá nhỏ làm máu chảy chậm, gây đông máu ngoại sinh làm tắc nghẽn đường dẫn máu.
Giải pháp: Chọn kim lấy máu có kích thước phù hợp, kim số 7 thường được sử dụng.
- Kim bị hút vào thành mạch: Ống lấy máu chân không có thể tích lớn có thể tạo ra lực hút mạnh khi kim chọc vào nút, khiến đầu vát của kim chọc tĩnh mạch bị hút vào thành mạch, tạo ra hiện tượng không có chân không hoặc chân không quá nhỏ.
Giải pháp: Điều chỉnh góc kim chọc tĩnh mạch để đảm bảo đường dẫn máu thông suốt.
Yếu tố liên quan đến vận chuyển mẫu:
- Ống bị nứt hoặc hỏng trong quá trình vận chuyển: Ống lấy máu có thể bị rò rỉ chân không do nứt hoặc hư hỏng không rõ ràng do tác động của lực bên ngoài trong quá trình vận chuyển.
Giải pháp: Truyền thông và đào tạo nhà cung cấp dịch vụ logistics để đảm bảo ống lấy máu được xử lý cẩn thận, an toàn trong quá trình vận chuyển và bốc dỡ. Kiểm tra ống lấy máu trước khi sử dụng và thay thế nếu có bất kỳ bất thường nào về hình dáng bên ngoài.
- Mất chân không do người dùng: Thường thấy ở các bệnh viện nơi ống lấy máu được phát cho bệnh nhân để tự cầm và xếp hàng, dẫn đến việc người dùng vô tình tách nút ống làm mất chân không.
Giải pháp: Xây dựng quy định về bảo quản ống lấy máu, bao gồm yêu cầu về vị trí đặt và hướng dẫn cho bệnh nhân sau khi nhận ống. Có thể sử dụng hệ thống quản lý lấy máu thông minh để tối ưu hóa quy trình phân phối ống, tránh cho bệnh nhân tiếp xúc trực tiếp.
Yếu tố liên quan đến bệnh nhân:
- Co thắt mạch máu do căng thẳng: Bệnh nhân quá căng thẳng có thể gây co thắt mạch máu, làm đầu vát của kim bị tắc bởi thành mạch, khiến y tá thay ống hoặc rút kim ngay lập tức mà không thực hiện các biện pháp khắc phục.
Giải pháp: Điều dưỡng viên nên giao tiếp với người được lấy máu để họ thư giãn và phân tán sự chú ý, làm dịu sự co thắt mạch máu do căng thẳng cao độ.
- Máu đặc và kim nhỏ: Ở những bệnh nhân có máu đặc (ví dụ: bệnh nhân bỏng nặng, người cao tuổi) và sử dụng kim lấy máu có đường kính nhỏ, tốc độ dòng chảy máu chậm có thể gây đông máu ngoại sinh làm tắc nghẽn đường dẫn máu.
Giải pháp: Trong điều kiện cho phép, nên chọn kim lấy máu lớn hơn một cỡ so với khi truyền dịch, kim số 8 thường được sử dụng.
Nguyên nhân lượng máu ít có thể do máu đặc ở người cao tuổi và kỹ thuật viên sử dụng kim nhỏ để lấy
Các yếu tố khác:
- Nhiệt độ môi trường cao: Nhiệt độ môi trường cao vào mùa hè có thể làm giảm độ chân không do ảnh hưởng của áp suất khí quyển.
Giải pháp: Nên lấy máu ở nhiệt độ phòng 18-25℃.
- Độ cao hoặc áp suất khí quyển thấp: Sử dụng ở vùng có độ cao lớn hoặc áp suất khí quyển thấp.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần xem xét áp suất khí quyển của khu vực sử dụng (bệnh viện) và độ cao để cài đặt độ chân không chính xác.
- Ống nhựa thể tích nhỏ: Độ chân không trong ống lấy máu chân không thể tích nhỏ bị ảnh hưởng lớn bởi nhiệt độ và độ kín của vật liệu nhựa, dẫn đến thể tích hút thấp và tốc độ hút máu chậm (ví dụ: ống đo tốc độ lắng máu 1.6mL, ống PT 1.8mL, ống huyết đồ 2.0mL).
Giải pháp: Đối với ống lấy máu có thể tích hút nhỏ, cần đặc biệt chú ý đến thứ tự lấy máu.
- Ống nhựa mất chân không theo thời gian: Ống lấy máu bằng nhựa có thể mất độ chân không theo thời gian.
Giải pháp: Chọn ống lấy máu chân không có khả năng giữ nước và khí tốt hơn hoặc sử dụng bao bì ngoài có độ kín cao như bao bì nhôm-nhựa.
- Lỗi cài đặt độ chân không từ nhà sản xuất: Có sự dao động hoặc lỗi trong quá trình cài đặt độ chân không từ nhà sản xuất.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần thực hiện xác nhận quy trình nghiêm ngặt cho việc nén chân không và đảm bảo thiết bị hoạt động bình thường.
- Sai vị trí vạch dấu trên nhãn: Vị trí vạch dấu trên nhãn không đúng dẫn đến phán đoán sai.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần đảm bảo vạch dấu trên nhãn tương ứng với thể tích chính xác.
3.2. Lượng máu lấy quá nhiều
Lượng lấy máu quá nhiều
Yếu tố liên quan đến việc lấy mẫu:
- Truyền máu quá mức khi dùng ống tiêm: Khi chuyển máu từ bơm tiêm sang ống lấy máu, lượng chuyển có thể lớn hơn định mức.
Giải pháp: Khi bắt buộc phải dùng bơm tiêm để lấy máu, lượng chuyển phải tuân thủ theo lượng định mức ghi trên ống lấy máu.
- Không tuân thủ thứ tự lấy máu: Không tuân thủ thứ tự lấy máu chuẩn.
Giải pháp: Sử dụng ống lấy máu theo thứ tự lấy máu chuẩn.
- Rút kim quá muộn: Không xác định đúng điểm cuối của quá trình lấy máu, rút kim quá muộn.
Giải pháp: Xác định chính xác điểm cuối của quá trình lấy máu và thực hiện thao tác đúng quy trình.
- Thao tác cuối cùng với kim nối mềm không đúng: Khi lấy máu bằng kim nối mềm, không thao tác đúng với ống cuối cùng.
Giải pháp: Đối với ống cuối cùng, có thể rút kim sớm hơn một chút để máu trong ống mềm chảy vào ống lấy máu đạt lượng định mức.
Yếu tố liên quan đến bệnh nhân:
- Tư thế lấy máu không đúng: Tư thế lấy máu không đúng hoặc thay đổi tư thế trong quá trình lấy máu.
Giải pháp: Giữ cùng một tư thế khi lấy máu.
- Bệnh nhân đặc biệt: Những bệnh nhân đặc biệt như người có áp lực tĩnh mạch cao có thể lấy máu quá nhiều.
Giải pháp: Nếu cần, rút kim sớm hơn một chút.
Các yếu tố khác:
- Ảnh hưởng của thời gian lưu kho: Khi cài đặt độ chân không, nhà sản xuất đã tính đến sự giảm độ chân không theo thời gian và đã tăng thêm một lượng nhỏ chân không (thường là 0.1-0.2mL) trước đó. Nếu sản phẩm được sử dụng sớm hơn dự kiến, lượng máu lấy có thể quá nhiều.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần xác định chính xác thời gian lưu kho và sử dụng của ống lấy máu để đảm bảo cài đặt độ chân không chính xác.
- Áp suất âm trong ống quá cao: Áp suất âm trong ống được cài đặt tương đối cao, dẫn đến lượng máu lấy quá nhiều.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần cài đặt độ chân không chính xác dựa trên áp suất khí quyển và độ cao của khu vực sử dụng, kiểm soát chặt chẽ quá trình cài đặt độ chân không.
- Vạch dấu trên nhãn quá cao: Vạch dấu trên nhãn quá cao, và khi lấy máu dựa trên vạch dấu, lượng máu lấy có thể quá nhiều.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần đảm bảo độ chính xác của nhãn và vạch dấu. Lựa chọn ống lấy máu từ nhà sản xuất uy tín.
- Lỗi cài đặt độ chân không: Cài đặt độ chân không sai, quá lớn, dẫn đến lượng máu lấy quá nhiều.
Giải pháp: Nhà sản xuất cần thực hiện xác nhận quy trình nghiêm ngặt cho việc nén chân không. Lựa chọn ống lấy máu từ nhà sản xuất uy tín.
Lấy máu không chính xác không chỉ ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm mà còn tác động đến quá trình chẩn đoán và điều trị. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và áp dụng các giải pháp phù hợp là chìa khóa để nâng cao chất lượng lấy mẫu, đảm bảo độ chính xác và an toàn cho bệnh nhân. Đầu tư vào ống chân không chất lượng cao từ nhà sản xuất uy tín, đào tạo nhân viên y tế và tuân thủ quy trình chuẩn sẽ giúp các cơ sở y tế giảm sai sót, tối ưu hiệu suất và mang lại kết quả xét nghiệm đáng tin cậy
Nguồn: Improve Medical
