Trong lĩnh vực y tế, việc sử dụng đúng loại ống nghiệm với chất chống đông phù hợp là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả xét nghiệm. Đối với các xét nghiệm sinh hóa, ống nghiệm chứa chất chống đông Heparin thường là lựa chọn phổ biến.
1. Heparin là gì và cơ chế hoạt động như thế nào?
Heparin là một chất chống đông mạnh mẽ, thường được sử dụng dưới dạng muối Lithium heparin. Về mặt hóa học, Heparin là một anion mucopolysaccharid hoặc glycosaminoglycan.
Cơ chế hoạt động chính của Heparin là ngăn chặn quá trình đông máu bằng cách tạo phức hợp với thrombin, làm bất hoạt thrombin. Thrombin đóng vai trò trung tâm trong hệ thống đông máu. Khi thrombin bị bất hoạt, nó không thể phân cắt fibrinogen thành fibrin, từ đó ngăn chặn sự hình thành cục máu đông. Heparin cũng tạo phức với Antithrombin III (ATIII), tăng cường hoạt động của ATIII lên đáng kể (gấp 1000 lần). Hoạt động này giúp ức chế các yếu tố đông máu khác như yếu tố IIa (thrombin), Xa, và XIa.
2. Tại sao Heparin được ưu tiên trong xét nghiệm sinh hóa?
Ống nghiệm sử dụng chất chống đông Heparin được ưu tiên sử dụng trong xét nghiệm sinh hóa
Mục tiêu của việc sử dụng chất chống đông trong xét nghiệm sinh hóa là thu được huyết tương (plasma), là phần chất lỏng của máu sau khi các tế bào máu đã được tách ra nhờ ly tâm, nhưng quá trình đông máu đã bị ngăn chặn.
Heparin được sử dụng phổ biến trong hầu hết các xét nghiệm hóa sinh và miễn dịch. Lý do chính Heparin được ưu tiên cho nhiều xét nghiệm sinh hóa là bởi nó được cho là ít ảnh hưởng đến các ion nhất so với các chất chống đông khác như EDTA hoặc Citrate.
Các chất chống đông khác như EDTA và Citrate hoạt động bằng cách liên kết với ion Canxi (Ca++) trong máu, một yếu tố thiết yếu cho quá trình đông máu. Tuy nhiên, việc liên kết này có thể ảnh hưởng đến các xét nghiệm sinh hóa định lượng các ion hoặc enzyme cần Ca++ để hoạt động.
- EDTA: Có khả năng liên kết rất mạnh với Ca++ và các ion kim loại hóa trị II khác như Fe++. Việc này làm giảm giả tạo kết quả Ca++ và Fe++ trong máu. Ngoài ra, các loại EDTA-K2 và EDTA-K3 chứa Kali (K+) có thể làm tăng giả tạo kết quả K+. Nó chủ yếu được khuyến cáo cho xét nghiệm huyết học vì khả năng giữ hình dạng tế bào ổn định.
- Citrate (Sodium Citrate): Cũng liên kết với Ca++. Tuy nhiên, ống Citrate không dùng trong xét nghiệm hóa sinh vì có thể gây giảm giả tạo ion Ca++, tăng giả tạo ion Na+, ức chế ALP, ALT (Alanine Aminotransferase), và ảnh hưởng kết quả định lượng phosphate. Citrate chủ yếu dùng cho xét nghiệm đông cầm máu và tốc độ máu lắng.
Ngược lại, cơ chế chống đông của Heparin thông qua việc bất hoạt thrombin và tăng cường ATIII ít gây nhiễu đến nồng độ các ion và hoạt động của nhiều enzyme trong huyết tương, làm cho nó phù hợp cho việc phân tích các yếu tố sinh hóa.
3. Các xét nghiệm sinh hóa sử dụng ống Heparin
Ống Heparin thường được sử dụng để tách huyết tương làm các xét nghiệm sinh hóa. Các xét nghiệm này bao gồm phân tích ion đồ như Na+, K+, phân tích khí máu và nhiều xét nghiệm hóa sinh thường quy khác: Ure, Creatinin, AST (SGOT), ALT (SGPT), GGT, ALP, Bilirubin, Albumin, mỡ máu…
Các xét nghiệm không thích hợp sử dụng ống Heparin: ống Heparin không phù hợp cho xét nghiệm huyết học vì nó có thể làm thay đổi hình thái tế bào và gây kết cụm tiểu cầu và bạch cầu. Nó cũng không được sử dụng trong xét nghiệm đông máu và có thể ức chế hoạt động của enzyme trong xét nghiệm PCR. Cần đặc biệt lưu ý không sử dụng ống Heparin chứa Lithium cho xét nghiệm định lượng Lithium (Li+).
Heparin là chất chống đông được lựa chọn cho nhiều xét nghiệm sinh hóa bởi cơ chế hoạt động của nó (bất hoạt thrombin thông qua ATIII) ít gây ảnh hưởng đến nồng độ ion và các thành phần hóa học khác trong huyết tương so với các chất chống đông liên kết với Ca++ như EDTA và Citrate. Việc sử dụng đúng loại ống nghiệm theo khuyến cáo là điều cần thiết để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác, hỗ trợ đắc lực cho quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh.
Nguồn: Tổng hợp
